Spiegelt een paard nu werkelijk?

Sinds ik met paardencoaching in aanraking ben gekomen (2012) en ook een paardencoaching opleiding heb gevolgd en afgerond, ben ik geïnteresseerd geraakt in het waarom. Tijdens mijn Technische Bedrijfskunde opleiding in Eindhoven heb ik geleerd kritische (onderzoek) vragen te stellen, dus:
Hoe en waarom werkt paardencoaching zoals deze nu wordt beleefd en geleerd?
En ook de vraag of een paard nu werkelijk spiegelt houdt mij bezig.

Want iedereen roept wel (iedereen na) dat een paard spiegelt maar wat vindt er nu werkelijk plaats als je bij het paard in de wei gaat staan?

De “schuld” voor deze vraag ligt bij Ruud Knaapen. Ik was zijn boek “Coachen met paarden” aan het lezen en zag deze tweet voorbij komen:

In zijn boek zegt hij in paragraaf 5.2 daarover: “Spiegelt het paard dan? Spiegelen in de letterlijke zin wanneer de cliënt blij of verdrietig is, lijkt niet echt aan de orde.”
Maar goed, ik had mijzelf al die vraag gesteld wat nu feitelijk wordt gespiegeld. Wordt er wel gespiegeld en was dus getriggerd. Om nu een antwoord te krijgen (niet perse een wetenschappelijk antwoord), moeten we eerst begrijpen hoe een paard in de kudde functioneert en wat we onder spiegelen verstaan.

 

Wat verstaan we nu onder spiegelen?

Wikepedia:  Spiegelen is een vorm van non-verbale communicatie of lichaamstaal, die soms bewust, maar heel vaak onbewust gebeurt. Voorwaarde hiervoor is wel dat de gesprekspartners elkaar zien.” Spiegelen betekent  dus dat je de houding of bewegingen van een ander overneemt.

Bij wat ik lees, cq interpreteer als het over spiegelen bij paardencoaching gaat, vraag ik mij af wat er nu wordt bedoeld met gespiegeld? Wordt bij bepaald gedrag een niet-congruent gevoel “gespiegeld” of wordt sect alleen het gedrag “gespiegeld”? En waarom “spiegelt”een paard dan niet alles? Welke afweging of beweging wordt op dat moment door het paard gemaakt om iets wel of niet te doen cq. te laten merken?

 

Het paard en de kudde

pre-paard en paardencoachingHet paard kan zien, horen, voelen, ruiken of proeven. Dat geheel aan informatie wordt op een bepaalde manier verwerkt.  Daarnaast is het lichaam van een paard ingesteld op verschillende soorten klimaten. Cognitief heeft een paard veel in zijn mars. Deze intelligentie weet het paard altijd goed in te zetten bezien vanuit zijn wereld. Wil je een paard goed laten leren is het uitermate belangrijk te begrijpen hoe een paard leert. Het voorkomt verkeerde omgang en problemen. Het begint dus met een paard leren te leren, stap voor stap. Want een paard is een diersoort die sterk neigt tot het aanleren van hardnekkige gewoonten.

De stappen zijn: conditionering (klassiek, operante), bevestiging, beloning (onophoudelijk, gedeeltelijk), motivatie en vertrouwen, juiste respons. Een hechte relatie opbouwen is dan het juiste uitgangspunt.

Ook is houding en observatie een niet te onderschatten aspect. Want een paard heeft verschillende humeuren en toont ook verschillende emoties. En het is zeer aannemelijk dat e.e.a. afhangt van wie hen behandelt, de locatie etc. Emotionaliteit  beïnvloedt daarmee ook het leren bij paarden.

Als je kijkt naar de cultuur van het paard zijn er heel wat woorden die niet alleen bij het paard passen echter ook bij ons mensen: Bescherming, samen zorgen, rust, genieten, beleefdheid, samenhorigheid, contact, intuïtie en voelen, status en positie in de kudde, sociaal, leerproces. Ik geloof dat die overeenkomsten ook meespelen in het contact en interactie tussen mens en paard. Waarbij de mens wel de taal van het paard moet spreken en hun wereld begrijpen. Waarom? Een paard leeft in het hier en nu en daarom moet de mens dat assimileren.

Paarden lopen de meeste tijd en ook nog in kudden of groepen. De banden tussen paarden zijn hecht en duurzaam en ze hebben zowel een duidelijke voorkeur voor sommige paarden als afkeer van andere. Het lijkt ook een beetje op een Nomadenbestaan. Met een  leefwijze waarbij de zwakken sterker worden dan hun onderdrukkers, door zich te verspreiden en zich (snel) door de ruimte te bewegen. Er moet steeds balans zijn in het paardensysteem vanuit de essentie dat het de veiligheid van het collectief waarborgt.

Het is in het belang van de kudde dat het individu zich goed voelt wanneer de kudde zich goed voelt. Sociosensueel bewustzijn is een peiler van de kudde, met de nadruk op integraal vertrouwen en intuïtief contact tussen alle leden van de kudde. Emoties zijn nooit goed of slecht, het is een vorm van informatie voor de kudde. Het vermogen om intuïtief en van een afstand de angst van een ander lid van de kudde aan te voelen en daar zonder aarzelen naar te handelen, is een vaardigheid die het paard het leven kan redden. Het paard kan meeresoneren met het vertrouwen, de blijdschap of zelfverzekerdheid van een ander wezen (dus ook mensen). Het systeem van de kudde bepaalt de doelmatigheid, middels een (juiste) rangorde en balans.

 

Het paard en de mens

Veel problemen ontstaan uit onbegrip, dogmatisme en onwetendheid. Te vaak wordt vanuit de mens of de persoon ik gekeken of gedacht, zelden vanuit het paard of vanuit de observatie tussen mens en paard. Ook onvoldoende concentratie, assertiviteit (in relatie tot die concentratie) en intentie voelt het paard direct aan. Dat leidt tot verwarring, een techniek waar een paard van nature alleen maar bij is gebaad. Het paard ontkomt zo aan roofdieren en zet zo ook de mens op zijn plaats.

Het drijft een paard tot wanhoop wanneer de mens probeert zijn emoties te onderdrukken. De emoties vrij laten is echt geen probleem voor het paard, omdat het paard niet oordeelt of afwijst.

Daarnaast zijn paarden meesters in het afleiden, omzeil en uit de weg gaan van problemen. Als je traint op basis van angst en intimidatie ga je tijd besteden aan het afkappen van de inventieve afleidingsmanoeuvres die het paard weet te verzinnen. Door die wisselwerking ontstaat de conflictueuze relatie die veel ruiters als normaal (zijn gaan) beschouwen.

Een paard heeft het talent om op afstand iemands intenties te herkennen. Je krijgt een prachtige interactie als je luistert naar je paard (non-verbaal en sociosensuele weg).  En dat gaat niet van vandaag op morgen. Basis is concentratie en intentie. Paarden hebben het fantastische vermogen ontwikkeld om te kunnen reageren op subtiele veranderingen. Ze zijn meesters geworden in hun subtiele, non-verbale taal van het gevoel. En juist door gevoelens te erkennen, te uiten en te beleven krijgt de persoon in kwestie de mogelijkheid hun eigen waardevolle bron van authentieke kracht te vinden en te ontwikkelen.

 

De paardenkudde systemisch bezien

De kracht van het systemische ligt in de balans of disbalans. Het paard fungeert als een systemische referentie voor de cliënt/groep en zijn hele systeem. Wanneer er in het systeem iets ontbreekt of is buitengesloten, dan heeft dat effect op het paard,  dat zich alleen kan verhouden tot een “compleet” iemand in de “minikude”. Het paard reageert onmiddellijk op incompleet zijn omdat de beweging die het systeem wil maken, door de deelnemer heen waarneembaar is.  Het paard fungeert als doorlaatbaar membraam voor systeemenergie en vooral verandering daarvan.

Het groepssysteem van een paard is een gegeven waarmee het paard niet bezig is. Pas op het moment dat het ontbreekt. Het paard reageert dan onmiddellijk en de cliënt/groep kan daarmee ook direct waarnemen hoe het is om uit verbinding te zijn en daarmee ook met zijn eigen lichaam, thema’s gewaarzijn en met zijn hele systeem.

Paarden hebben behoefte aan consistentie en duidelijkheid in de onderlinge sociale ordening, dat instinct hoort bij hun overleven als kudde. Dat instinct werkt direct in het hier en nu. Een paard dat zijn plek niet weet of kent wordt onmiddellijk en consequent terechtgewezen binnen de kudde. Het verklaart daarmee ook dat een paard zo direct reageert in dat systeem naar de cliënt/groep toe. Het paard test feitelijk onduidelijk gedrag om helderheid in de ordening te krijgen. Het mooie van paarden is dat ze je onmiddellijk laten weten wanneer je innerlijk in de ordening bent.

Vechten of vriendschap

Het paard neemt de cliënt/groep zonder voorbehoud op en vormt daarmee een minikudde. De vanzelfsprekendheid van paarden in hun gedrag en reacties op ons als het gaat om “verbonden zijn” activeert bij ons zowel het vermogen als het verlangen om echt verbonden te zijn. Ook juist die verbindingen die om wat voor reden dan ook en misschien wel onbewust verbroken of uit beeld zijn geraakt. In contact met paarden lijken deelnemers de mogelijkheid te hebben verbindingen die verbroken of onderbroken zijn, zonder oordeel te  ervaren. In relatie met het paard lijkt het vermogen om de verbinding te voelen weer wordt geactiveerd en heeft de deelnemer de mogelijkheid om opnieuw een essentiële verbinding te ervaren. Soms met een innerlijk deel, een persoon of met een belangrijke bron uit zijn achtergrond. In die systeemordening neemt een cliënt/groep een eigen plek in. Met het paard is direct te ervaren of de cliënt/groep voelt of handelt vanuit die plek of vanuit een andere positie in het systeem. Dat gebeurt soms ook werkelijk onbewust. Als dat gebeurt is er onrust en/of instabiliteit in de verbinding, als er al een verbinding tot stand komt. Ook lijkt er nauwelijks uitwisseling mogelijk.

Ruud Knaapen gebruikt het woord systeemdruk. Hiermee bedoelt hij de specifieke context van het systemisch werken met paarden. Uitgangspunt bij systemen is de behoefte om compleet te zijn. Systeemdruk is de impuls of de neiging die ontstaat wanneer een systeem uit balans is en opnieuw in balans wil komen. De input van een cliënt/groep betreft vaak symptomen. Het paard heeft echter geen enkel beeld van die symptomen of van de manier waarop eens systeem probeert te herstellen. Het paard voelt wel onmiddellijk wanneer er een verandering optreedt in de systeemdruk.

Dat kan betreffen het gehele systeem echter ook in onderdelen. Hoe reageert de cliënt/groep en komt het tot uitdrukking met een vraagstuk? Het paard reageert onmiddellijk op kleine veranderingen. Mijn stelling is dan ook dat paarden nooit spiegelen. Juist omdat het systeem en de veranderingen daarin het paard motiveren/bewegen tot actie. Die systeemverandering en de interpretatie die de coach daaraan meegeeft reflecteert de situatie/het gevoel van de cliënt/groep op dat moment.

.

Hoe ontstaat dat Paardencoaching effect

Wat die interactie met je doet wordt heel mooi verwoord door Josien Willemsen van Hulpverleningspraktijk De Vrije Teugel.

Wat is toch die kracht van het paard die mensen tot tranen brengt gewoon door het paard echt te zien? Het zijn vaak tranen van ontroering, het besef van wie je bent. Soms ook tranen van verdriet, of van opluchting. Soms van boosheid. Door te huilen kun je je gevoelens uiten en ervaren buiten jezelf en soms daardoor de aanwezige spanning verminderen. Niet altijd is dat het geval en de tranen lossen niets op. Het huilen bij de paarden heeft altijd wel ook die lichte kant, heb ik ervaren. Ze geven een vorm van acceptatie weer en de paarden verblikken of verblozen er niet van. Ze worden ontvangen net als andere communicatie. Soms geven ze een reactie, soms blijven ze staan., soms komen ze aanraken en wordt troost ervaren.

Hoe kom je daar op die positie? Mijn rol daarin is het bevorderen dat die laagjes cultuur en norm (oordeel)wegvallen. Door een vraag te stellen, een grens aan te geven of door simpel nabij te zijn, kan ik mijn paarden helpen. Ik doe dat door ten eerste het tempo naar beneden te halen. Stap voor stap te naderen en te stoppen als het paard een grens aangeeft. Dat bevordert het contact met je eigen lichaam, anders bemerk je die grens niet zo goed. Je gaat waarnemen met al je zintuigen en laat die gewaarwording tot je doordringen. Dan kom je bij het laagje van je verwachting: het paard moet me wel leuk vinden . O? hoezo? Eerst maar eens zijn wie je bent en het paard de vrijheid geven zich zelf een oordeel te vormen daarover. Al weer een stapje terug binnen je eigen grenzen gekomen. Nu het volgende laagje, dat van de wens of behoefte: contact, aanraken, liefde. Als je dat lukt om los te laten, sta je voor het paard met niets meer dan jezelf. Je wordt gezien in wie je bent (en jij ziet wat werkelijk is).

Dat ontroert ongelooflijk.

 

Meer weten of reageren?
roger@coachenmetpaarden.nl

 

 

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailby feather